<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="31961" NadgradivoID="677" NRID="29097691" OceID="0" DomainUrl="https://dirros.openscience.si/" IzpisPolniUrl="https://dirros.openscience.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=31961" StOgledov="71" StPrenosov="46" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-08-26 05:55:47" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/DiRROS-31961">20.500.12556/DiRROS-31961</PID>
  <Naslov>Transposable elements as a possible missing link between genetic predisposition and environmental triggers of autoimmune disorders</Naslov>
  <Podnaslov>insights from type 1 diabetes, systemic lupus erythematosus and rheumatoid arthritis</Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>Transposable elements (TEs) make up almost half of the human genome and are among its most densely methylated regions. Their epigenetic silencing is crucial for genomic stability and immune homeostasis, and accumulating evidence indicates that dysregulated TE methylation and expression contribute to autoimmune disease pathogenesis. Hypomethylation of selected TE families can permit transcriptional reactivation, production of immunostimulatory nucleic acids and peptides, and engagement of pattern-recognition receptors, thereby driving type I interferon (IFN-I) signaling through “viral mimicry”–like mechanisms. In parallel, TE-derived enhancers, promoters and exons reshape gene regulatory networks at immune loci. In this narrative review, we synthesize current knowledge on TE methylation and expression in autoimmunity, with a focus on type 1 diabetes (T1D), systemic lupus erythematosus (SLE) and rheumatoid arthritis (RA). We first outline TE biology and the principal mechanisms of epigenetic silencing, then summarise methodological advances for TE methylation and expression profiling, including long-read sequencing and TE-aware RNA-seq pipelines. We next dissect disease-specific evidence: longitudinal epigenomic studies in T1D showing preclinical DNA methylation changes and altered Alu/LINE-1 patterns, together with HERV-H/W upregulation at onset, SLE studies demonstrating LINE-1 hypomethylation in neutrophils and cell-type–specific TE overexpression that tracks with IFN signatures and nucleic acid sensor pathways, and RA studies linking global and LINE-1 methylation to methotrexate response when integrated with serostatus. Across conditions, TE methylation behaves more like a relatively stable disease-associated trait than a simple activity marker and exhibits clear disease- and cell-type-specific signatures rather than global hypomethylation. We conclude that TEs are not passive genomic relics but epigenetically regulated elements that can act as endogenous sources of immunostimulatory nucleic acids, neoantigens and regulatory sequences, providing a mechanistic bridge between genetic susceptibility and environmental triggers in autoimmunity. Consequently, selective dysregulation of TE methylation and expression offers both an explanatory framework for interferon-driven autoimmunity and a promising, currently underused layer for biomarker development and therapeutic targeting.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>RNA-seq</Beseda>
    <Beseda>autoimmune disease</Beseda>
    <Beseda>autoimmunity</Beseda>
    <Beseda>epigenetic</Beseda>
    <Beseda>methylation</Beseda>
    <Beseda>sequencing</Beseda>
    <Beseda>transposable elements</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik></Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1" ISO639-3="und">Ni določen</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="" DRIVER="info:eu-repo/semantics/other">Neznano</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2026-08-20 12:19:42</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2026-08-20 12:19:43</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-08-22 03:47:30</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2026</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba>Nasl. z nasl. zaslona;
Opis vira z dne 20. 8. 2026;
</Opomba>
  <StStrani>str. 1-19</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>[article no.] 1774863</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2>Vol. 17</StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>2026</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>apc</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>0000-00-00</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>0000-00-00</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>0000-00-00</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="6" Kratica="CC BY 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.sl" Logo="by.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/licence/by.png" DatumZacetkaLicenciranja="" VezanoNa="" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="27226" Ime="Karolina" Priimek="Mužina" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="388455939" Afiliacija="" ArrsID="59928" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="30941" Ime="Ana" Priimek="Markež" AltIme="Ana Markež Vrhovšek; Ana Markež Vrhovšek" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="396323843" Afiliacija="" ArrsID="58470" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="17672" Ime="Barbara" Priimek="Jenko Bizjan" AltIme="B. Jenko; Barbara Jenko Bizjan; B Jenko; Barbara Jenko; B. Jenko Bizjan; B. Jenko Bizjan" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="223448931" Afiliacija="" ArrsID="35356" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="15442" Ime="Neja" Priimek="Šamec" AltIme="N. Zupanec; N Zupanec; Neja Samec; Neja Zupanec; N Šamec; N. Šamec;  Samec" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="168866403" Afiliacija="" ArrsID="33735" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="21898" Ime="Jernej" Priimek="Kovač" AltIme="J. Kovač; Jernej Kovac; J Kovac; J. Kovac" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="113608035" Afiliacija="" ArrsID="32181" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="9018" Ime="Klemen" Priimek="Dovč" AltIme="Klemen Dovc; K. Dovč; K. Dovc" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="206973795" Afiliacija="" ArrsID="34849" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="4037" Ime="Tadej" Priimek="Battelino" AltIme="Tadej Batelino; T. Battelino; Tadej Muršič-Battelino; Tadej Muršič- Battelino; T Battelino; Tadej Batellino" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="3786595" Afiliacija="" ArrsID="13023" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="4750" Ime="Marko" Priimek="Pokorn" AltIme="M. Pokorn" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="4227427" Afiliacija="" ArrsID="15476" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">61:575</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">1664-3224</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.3389/fimmu.2026.1774863">10.3389/fimmu.2026.1774863</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/288321795">288321795</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="49760" DatotekaNRID="14765328" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/pdf.gif" VelikostDatoteke="2224235" VelikostDatotekeKratko="2,12 MB" DatumVstavljanja="2026-08-20 12:20:54" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv>RAZ_Muzina_Karolina_2026.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>RAZ_Muzina_Karolina_2026.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>9305FDC3E136FAF46C65554CA2834F71</MD5>
      <SHA256>8175ab7a7d26b4adb0c2324a9191849e741dcbe38a90736faa98bcb15b384a11</SHA256>
      <UUID>d36141ee-9c80-11f1-af5a-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=49760</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="113214"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="49759" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="html.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/html.gif" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2026-08-20 12:19:48" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://www.frontiersin.org/journals/immunology/articles/10.3389/fimmu.2026.1774863/full</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>ac2ee4de-9c80-11f1-af5a-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=49759</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="66" Kratica="UKC LJ" ZavodEvsID="" Logo="ukclj.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/logo/ukclj.png">Univerzitetni klinični center Ljubljana</Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.02" Koda="1.02" Naziv="Pregledni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//P3-0343-2022" Stevilka="P3-0343-2022" Naslov="Etiologija, zgodnje odkrivanje in zdravljenje bolezni pri otrocih in mladostnikih" Akronim="" Delez="20"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J7-60116-2025" Stevilka="J7-60116-2025" Naslov="Slovenski referenčni genomski projekt" Akronim="" Delez="20"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J3-50115-2023" Stevilka="J3-50115-2023" Naslov="Odkrivanje spremenjenih regulatornih poti, epigenetskih sprememb in prirojenih genetskih variant pri otroškem multisistemskem vnetnem sindromu povezanem s COVID-19" Akronim="" Delez="20"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J3-50122-2023" Stevilka="J3-50122-2023" Naslov="Genomsko presejanje novorojenčkov" Akronim="" Delez="20"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J3-4521-2022" Stevilka="J3-4521-2022" Naslov="Endogeni virusni elementi v patogenezi sladkorne bolezni tipa 1" Akronim="" Delez="20"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Gradivo_Apc>
    <Gradivo_Apc NazivPlacnika="Univerzitetni klinični center Ljubljana" Vsota="3440.00"></Gradivo_Apc>
  </Gradivo_Apc>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
