<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="29232" NadgradivoID="2323" NRID="28515766" OceID="0" DomainUrl="https://dirros.openscience.si/" IzpisPolniUrl="https://dirros.openscience.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=29232" StOgledov="43" StPrenosov="25" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-04-30 15:20:59" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/DiRROS-29232">20.500.12556/DiRROS-29232</PID>
  <Naslov>Emergent epithelial elasticity governed by interfacial surface mechanics and substrate interaction</Naslov>
  <Podnaslov></Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>During the life of animals, epithelial tissues undergo extensive deformations–first to form organs during embryogensis and later to preserve integrity and function in adulthood. To what extent these deformations resemble that of non-living elastic materials is not well understood. We derive an elasticity theory of epithelia, supported by a thin layer of extracellular material and the stroma, in which the mechanics of individual cells are dominated by differential interfacial tensions stemming from cell cortical tension and adhesion. Upon coarse-graining a discrete cell-level mechanics model, we obtain a harmonic deformation energy and derive the critical conditions for the elastic instability, where an initially flat tissue either buckles out of plane or forms wrinkles. Due to the distinct origin of elasticity, the scaling of the critical buckling load and the wrinkling wavelength with layer’s thickness is fundamentally different than in solid plates. The theory also naturally describes reversal of the groove-to-crest thickness-modulation phase–a recently observed epithelial shape feature which cannot be explained by the classical elasticity theory. Our work provides a guideline for understanding the relative role of cell surface tensions and the interaction of tissues with substrates during epithelial morphogenesis.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>tissue mechanics</Beseda>
    <Beseda>differential interfacial tension</Beseda>
    <Beseda>buckling instability</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>mehanika tkiv</Beseda>
    <Beseda>diferencialna medfazna napetost</Beseda>
    <Beseda>uklonska nestabilnost</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik>Springer Nature</Zaloznik>
  <Izvor>Združeno kraljestvo</Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice>© The Author(s) 2026</AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="" DRIVER="info:eu-repo/semantics/other">Neznano</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2026-04-29 11:57:21</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2026-04-29 11:57:22</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-04-30 03:44:31</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2026</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba>Nasl. z nasl. zaslona;
Opis vira z dne 14. 4. 2026;
</Opomba>
  <StStrani>1-10 str.</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>Vol. 9, article no. 118</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2></StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>24 Feb. 2026</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>2025-05-13</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>2026-02-05</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>2026-04-01</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="6" Kratica="CC BY 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.sl" Logo="by.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/licence/by.png" DatumZacetkaLicenciranja="2026-04-01" VezanoNa="VoR" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="30223" Ime="Urška" Priimek="Andrenšek" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="334637411" Afiliacija="Institut &quot;Jožef Stefan&quot;" ArrsID="56557" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="17596" Ime="Matej" Priimek="Krajnc" AltIme="M. Krajnc" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="238838883" Afiliacija="Institut &quot;Jožef Stefan&quot;" ArrsID="36332" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">53</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">2399-3650</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.1038/s42005-026-02547-1">10.1038/s42005-026-02547-1</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/275204355">275204355</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="43730" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="html.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/html.gif" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2026-04-29 11:57:26" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://www.nature.com/articles/s42005-026-02547-1</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>d3b35afa-43b1-11f1-a4de-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=43730</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="43731" DatotekaNRID="14665758" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/pdf.gif" VelikostDatoteke="1131325" VelikostDatotekeKratko="1,08 MB" DatumVstavljanja="2026-04-29 12:01:07" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv>RAZ_Andrensek_Urska_2026.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>RAZ_Andrensek_Urska_2026.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>9B60444DE13F1169788B43C1E02EE0F8</MD5>
      <SHA256>02b7988007999701f7d19b044b9c41a19c185084dbecf55c9a58b8049ed34545</SHA256>
      <UUID>5764994a-43b2-11f1-a4de-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=43731</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="58004"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="11" Kratica="IJS" ZavodEvsID="1100110" Logo="ijs.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/logo/ijs.png">Institut Jožef Stefan</Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.01" Koda="1.01" Naziv="Izvirni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J1-3009-2021" Stevilka="J1-3009-2021" Naslov="Nelinearna mehanika bioloških tkiv in njihovih tumorjev" Akronim="" Delez="0"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//J1-60013-2025" Stevilka="J1-60013-2025" Naslov="Topologija, geometrija in mehanika naravnih tesnih pakiranj" Akronim="" Delez="0"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//P1-0055-2022" Stevilka="P1-0055-2022" Naslov="Biofizika polimerov, membran, gelov, koloidov in celic" Akronim="" Delez="0"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//RSF-0106" Stevilka="RSF-0106" Naslov="Razvojni steber financiranja" Akronim="" Delez="0"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/Kavli%20Institute%20for%20Theoretical%20Physics//NSF%20PHY-2309135" Stevilka="NSF PHY-2309135" Naslov="" Akronim="" Delez="0"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
