<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="28598" NadgradivoID="3417" NRID="28345297" OceID="0" DomainUrl="https://dirros.openscience.si/" IzpisPolniUrl="https://dirros.openscience.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=28598" StOgledov="189" StPrenosov="120" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-04-24 21:42:42" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/DiRROS-28598">20.500.12556/DiRROS-28598</PID>
  <Naslov>Population and single-cell analyses reveal immune cell-specific expression profiles associated with Alzheimer&#039;s disease risk</Naslov>
  <Podnaslov></Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>INTRODUCTION Dysregulation of the peripheral immune system may increase Alzheimer&#039;s disease (AD) risk, but the underlying cell type-specific mechanisms remain unclear. METHODS We conducted Mendelian randomization and colocalization analyses of 4489 genes using single-cell expression quantitative trait locus data from unstimulated and stimulated peripheral immune cells, integrated with an AD genome-wide association study (N = 455,258). Spatial transcriptomics of brain tissue samples was used to identify brain-infiltrating immune cells. RESULTS Thirteen genes were associated with AD risk. Expression of BIN1, CTSW, CTSH, HLA-DRB1, TSTD1, PLEKHA1, and SCIMP increased AD risk, while EPHA1-AS1, FCER1G, FIBP, KAT8, STX4, and HLA-DQA1 reduced it. These associations were peripheral immune cell type and state specific. PLEKHA1 and TSTD1 were upregulated and FIBP downregulated in natural killer and T cells in AD brain tissue. DISCUSSION These findings link immune cell-specific gene expression to AD risk across activation states and within brain-infiltrating immune cells, highlighting potential targets for immune-based AD prevention and treatment.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>imunologija</Beseda>
    <Beseda>nevrodegenerativne bolezni</Beseda>
    <Beseda>genetika</Beseda>
    <Beseda>Alzheimerjeva bolezen</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik></Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="" DRIVER="info:eu-repo/semantics/other">Neznano</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2026-03-25 11:02:43</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2026-03-25 11:02:43</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-03-27 04:05:18</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2026</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba>Slovenski soavtorji: Martin Stražar, Hang-Mao Lee, Orr Ashenberg, Nina Mars, Pyry N. Sipilä, Samuli Ripatti, Dan Graham, Mika Kivimäki, Ramnik J. Xavier;
Nasl. z nasl. zaslona;
Opis vira z dne 25. 3. 2026;
</Opomba>
  <StStrani>str. 1-14</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>iss. 3, [article no.] e71282</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2>Vol. 22</StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>Mar. 2026</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>0000-00-00</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>0000-00-00</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>2026-03-22</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="3" Kratica="CC BY-NC 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva-Nekomercialno 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.sl" Logo="by-nc.eu.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/licence/by-nc.eu.png" DatumZacetkaLicenciranja="" VezanoNa="" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="29060" Ime="Joni V." Priimek="Lindbohm" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="470667523" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="29061" Ime="Martin" Priimek="Stražar" AltIme="Martin Straar; Martin Strazar" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="230740835" Afiliacija="" ArrsID="37827" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="29062" Ime="Hang-Mao" Priimek="Lee" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="470668291" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="29063" Ime="Orr" Priimek="Ashenberg" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="470669059" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="29064" Ime="Nina" Priimek="Mars" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="100767075" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">616.8</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">1552-5279</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.1002/alz.71282">10.1002/alz.71282</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/272963843">272963843</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="42472" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="html.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/html.gif" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2026-03-25 11:02:47" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://doi.org/10.1002/alz.71282</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>c682d797-2831-11f1-aa40-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=42472</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="42473" DatotekaNRID="14632198" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/pdf.gif" VelikostDatoteke="4313928" VelikostDatotekeKratko="4,11 MB" DatumVstavljanja="2026-03-25 11:03:38" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv>RAZ_Lindbohm_Joni_V._2026.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>RAZ_Lindbohm_Joni_V._2026.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>CC684CA3D3A0759E6434488449FCA336</MD5>
      <SHA256>9d4c5817c0cde4d27c9b9ee8aca79af8c66f4f20c05b53865572e7faf04aa8d3</SHA256>
      <UUID>e52622cb-2831-11f1-aa40-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=42473</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="57616"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="32" Kratica="NIB" ZavodEvsID="3200320" Logo="nib.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/logo/nib.png">Nacionalni inštitut za biologijo</Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.01" Koda="1.01" Naziv="Izvirni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/AKA/Research Council of Finland/339568" Stevilka="339568" Naslov="PREVENTING CARDIOVASCULAR DISEASES BY INTEGRATING REPEATED CLINICAL MEASUREMENTS, PROTEOMIC, AND GENETIC INFORMATION" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/UKRI//MR%2FR024227%2F1" Stevilka="MR/R024227/1" Naslov="The Whitehall II study: A Core Resource for Ageing Research" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/UKRI//MR%2FY014154%2F1" Stevilka="MR/Y014154/1" Naslov="The Whitehall II study: A core resource for ageing research" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/AKA/Research Council of Finland/350426" Stevilka="350426" Naslov="Effects of stress on the development of Alzheimers disease and other dementias" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/AKA/Research Council of Finland/331671" Stevilka="331671" Naslov="Genomic risk and stratified screening in breast cancer" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/NSF//1355567" Stevilka="1355567" Naslov="S-PolKa Radar Observations of the Cloud Population in DYNAMO (DYNAmics of the Madden-julian Oscillation (MJO))" Akronim="" Delez="17"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
