<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="24364" NadgradivoID="503" NRID="27733219" OceID="0" DomainUrl="https://dirros.openscience.si/" IzpisPolniUrl="https://dirros.openscience.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=24364" StOgledov="841" StPrenosov="241" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-05-01 18:09:02" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="1" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/DiRROS-24364">20.500.12556/DiRROS-24364</PID>
  <Naslov>Divergent trends in insect disturbance across Europe&#039;s temperate and boreal forests</Naslov>
  <Podnaslov></Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>Ongoing shifts in climate and land use have altered interactions between trees and insect herbivores, changing biotic disturbance regimes. However, as these changes are complex and vary across host species, insect taxa, and feeding guilds, they remain poorly understood. We compiled annual records of forest insect disturbance from 15 countries in temperate and boreal Europe, spanning the period from 2000 to 2022. The dataset comprises 1361 time series characterizing the dynamics of 50 herbivorous insects. We used this dataset to test whether insect disturbance has systematically changed during the 23-year period across host trees and feeding guilds, whether it varies along latitudinal and climatic gradients, and whether synchrony exists among species in the same guild or among species sharing the same host. Since 2000, borer disturbance was predominantly concentrated on gymnosperms, while defoliators impacted gymnosperms and angiosperms more evenly. While 85.8% of gymnosperm disturbance was inflicted by a single species, Ips typographus, the majority of disturbances to angiosperms were caused by six different species. Borer impact on gymnosperms has increased in the 21st century, while defoliator impact has decreased across both clades. In contrast to diverging temporal trends, disturbance was consistently greater in warmer and drier conditions across feeding guilds and host types. We identified significant synchrony in insect disturbance within host types and feeding guilds but not between these groups, suggesting shared drivers within guilds and host types. Increasing insect disturbance to gymnosperms may catalyze adaptive transformations in Europe&#039;s forests, promoting a shift from historical conifer-dominated management to broadleaved trees, which are less affected by insect herbivores. Our findings reveal a diversity of trends in insect herbivory, underscoring the need to strengthen monitoring and research in order to better understand underlying mechanisms and identify emerging threats that may not be apparent in currently available data.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>climate change</Beseda>
    <Beseda>ecosystem adaptation</Beseda>
    <Beseda>forest disturbance</Beseda>
    <Beseda>forest insect herbivores</Beseda>
    <Beseda>host tree types</Beseda>
    <Beseda>insect feeding guilds</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>podnebne spremembe</Beseda>
    <Beseda>eosistemske prilagoditve</Beseda>
    <Beseda>motnje v gozdu</Beseda>
    <Beseda>gozdni rastlinojedi insekti</Beseda>
    <Beseda>vrste gostiteljskih dreves</Beseda>
    <Beseda>prehranske navade insektov</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik></Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave></Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="r2" DRIVER="info:eu-repo/semantics/report">Znanstveno delo</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2025-11-26 10:00:59</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2025-11-26 10:00:59</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2025-11-27 03:58:55</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2025</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba>Nasl. z nasl. zaslona;
Opis vira z dne 26. 11. 2025;
Skupno št. avtorjev: 36;
Avtorja iz Slovenije: M. de Groot, M. Kolšek;
</Opomba>
  <StStrani>str. 1-19</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1>iss. 11 [article no. e70580]</StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2>Vol. 31</StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>2025</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>0000-00-00</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>0000-00-00</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>0000-00-00</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="6" Kratica="CC BY 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.sl" Logo="by.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/licence/by.png" DatumZacetkaLicenciranja="" VezanoNa="" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="23115" Ime="Tomáš" Priimek="Hlásny" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="388104195" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23116" Ime="Roman" Priimek="Modlinger" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="446035971" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23117" Ime="Jostein" Priimek="Gohli" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="446038019" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23118" Ime="Rupert" Priimek="Seidl" AltIme="R. Seidl" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="283805539" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23119" Ime="Paal" Priimek="Krokene" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="388104707" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="10494" Ime="Iris" Priimek="Bernardinelli" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="56478563" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="17411" Ime="Simon" Priimek="Blaser" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="447343619" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23120" Ime="Gediminas" Priimek="Brazaitis" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="431952899" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23121" Ime="Gailenė" Priimek="Brazaitytė" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="465724675" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="23122" Ime="Eckehard" Priimek="Brockerhoff" AltIme="Eckehard G. Brockerhoff" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="446036739" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="3177" Ime="Maarten" Priimek="De Groot" AltIme="Maarten De Groot; Maarten de Groot; M. De Groot; Marteen De Groot" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="58036323" Afiliacija="" ArrsID="29092" ORCID="https://orcid.org/0000-0002-5721-6676"></Oseba>
    <Oseba ID="5281" Ime="Marija" Priimek="Kolšek" AltIme="M. Kolšek" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="153520995" Afiliacija="" ArrsID="" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">630*4</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">1365-2486</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.1111/gcb.70580">10.1111/gcb.70580</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/258727427">258727427</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="36262" DatotekaNRID="0" NamenDatotekeID="5" NamenDatoteke="Izvorni URL" FormatDatotekeID="56" FormatDatoteke="URL" MIME="text/url" IkonaFormata="html.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/html.gif" VelikostDatoteke="0" VelikostDatotekeKratko="0,00 KB" DatumVstavljanja="2025-11-26 10:01:04" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="false" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv></Naziv>
      <OrgNaziv></OrgNaziv>
      <URL>https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/gcb.70580?af=R</URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5></MD5>
      <SHA256></SHA256>
      <UUID>706bcf2a-caa6-11f0-94a7-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=36262</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
    <Datoteka ID="36263" DatotekaNRID="14487586" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/fileTypes/pdf.gif" VelikostDatoteke="2321589" VelikostDatotekeKratko="2,21 MB" DatumVstavljanja="2025-11-26 10:01:26" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="1">
      <Naziv>Global_Change_Biology_-_2025_-_Hlasny_-_Divergent_Trends_in_Insect_Disturbance_Across_Europe_s_Temperate_and_Boreal_Forests.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>Global_Change_Biology_-_2025_-_Hlasny_-_Divergent_Trends_in_Insect_Disturbance_Across_Europe_s_Temperate_and_Boreal_Forests.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>BB13CC49F10418B7EBF3407C38EE221A</MD5>
      <SHA256>150ba974480c141a5efd8756812480f75374b34e01aad604dfb0813dc7a8d96f</SHA256>
      <UUID>7d1afb46-caa6-11f0-94a7-001a4af901a5</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dirros.openscience.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=36263</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="104406"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="36" Kratica="SciVie" ZavodEvsID="3600360" Logo="scivie.png" LogoPolniUrl="https://dirros.openscience.si/teme/dirros/img/logo/scivie.png">Gozdarski inštitut Slovenije</Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.01" Koda="1.01" Naziv="Izvirni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/other//QK23020039" Stevilka="QK23020039" Naslov="Prognosis of bark beetle outbreak and innovative approaches to its management at the level of state and forest owners" Akronim="" Delez="33"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/EC//101001905" Stevilka="101001905" Naslov="Causes and consequences of forest reorganization: Towards understanding forest change" Akronim="FORWARD" Delez="33"></OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/other//101187384" Stevilka="101187384" Naslov="Center for Biological Invasions in Forests" Akronim="HIVE" Delez="33"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
